De laatste tijd ben ik op zondag met enige regelmaat te vinden in de gereformeerde, vrijgemaakte kerk van Utrecht. Met name sinds ik in onze huidige wijk woon ben ik met Diane op zoek geweest naar een kerk waar we ons thuis voelen, en de Opstandingskerk ligt ons allebei erg goed. Het is de vierde kerk die ik "probeer": in de stad, bij de Bijenkorf in de buurt staat de Jacobikerk die zowel qua aankleding als inhoudelijk dichter bij de kerk in Putten staat, hier in de buurt is ene prettige maar kleine gemeente waarin de nadruk vooral op aanbidding middels zang ligt, en in Wittevrouwen is een kerk die zeer geliefd is onder studenten, en dus erg vol is, maar die ik weer té vrij vond vanwege hun powerpoints voor vanalles en nog wat en hun (te) eenvoudige liederen. De Opstandingskerk doet het voor mij op alle punten goed: er komt een mix van jong en oud, van spijkerbroeken en rokken, lof en aanbidding zijn in balans met bijbeluitleg en bidden, en de preken zijn naast soms met een humoristische opmerking inhoudelijk gewoon écht goed. Neem nou vandaag.
Ik heb geen aantekeningen gemaakt maar misschien moet ik dat toch maar gaan doen, want ik weet nu niet alles letterlijk meer, maar het ging onder andere over het tweede gebod. De preek werd geïnspireerd door Zondag 35 van de Heidelbergse catechismus. Even een uitstapje: catechismus is een eenvoudige (mondelinge) uitwerking van belangrijke onderdelen van de christelijke leer. Het is de bedoeling dat je je als christen in die catechismus verdiept zodat je dus leert én weet wat je nu eigenlijk allemaal gelooft, wat de verwachtingen zijn die je mag en kunt hebben en bijvoorbeeld praktische dingen zoals uitleg over gebed en gebod. Het maakt deel uit van het onderwezen worden in je geloof, zeg maar. Voor het gemak is het opgesteld in de vorm van vraag-en-antwoord: verdeeld over 52 zondagen zijn er verscheidene vragen die je kunt bestuderen. En als je het zo doorleest, dan merk je dat er vaak antwoord gegeven wordt op de meest essentiële vragen, in ieder geval uit die van míjn geloofsbestaan! Bovendien worden de antwoorden gestaafd middels bijbelpassages, zodat je weet dat het niet door een stelletje vrome lui verzonnen zoethoudertjes zijn.
Maar, terug nu naar het tweede gebod. In de Statenvertaling luidt die als volgt:
Gij zult u geen gesneden beeld, noch enige gelijkenis maken, van hetgeen boven in den hemel is, noch van hetgeen onder op de aarde is, noch van hetgeen in de wateren onder de aarde is. Gij zult u voor die niet buigen, noch hen dienen; want Ik, de HEERE uw God, ben een naijverig God, die de misdaad der vaderen bezoeke aan de kinderen, aan het derde, en aan het vierde lid dergenen, die Mij haten; En doe barmhartigheid aan duizenden dergenen, die Mij liefhebben, en Mijn geboden onderhouden.
De Groot Nieuws Bijbel brengt het zo:
Maak geen afgodsbeeld; niets van wat in de hemel, op de aarde of in het water onder de aarde is, mag je afbeelden. Kniel voor zulke goden niet neer, vereer ze niet, want ik, de Heer, ben jullie God. Ik duld geen andere goden naast me. Wie zich tegen mij verzet, zal ik straffen, hem en ook zijn nakomelingen, tot in de derde en vierde generatie. Maar wie mij liefhebben en zich houden aan mijn geboden, die blijf ik trouw tot in de duizendste generatie.
De preek ging allereerst over waarom je geen beeld mag maken. Dat dat wel gebeurde in de tijd van de bijbel valt op verschillende plekken te lezen, met als misschien wel bekendste voorbeeld het gouden kalf dat de Israëlieten op hun tocht door de woestijn lieten maken en gingen aanbidden. Waarom deden ze dat? Omdat ze in die onzekere tijd God tastbaar wilden maken. Die wens leeft bij ons diep van binnen vaak ook, dus het is niet zo verwonderlijk dat het een reëele bedreiging is waartegen we gewaarschuwd moeten worden. Met de tastbaarheid die een "gesneden beeld" met zich meebrengt, komt immers ook de verwachting dat beeld te kunnen manipuleren, naar je eigen hand te kunnen zetten. En daarmee maak je een god zoals jij wilt dat hij is. En dat is bij God absoluut niet de bedoeling! Niet alleen zou je Gods grandeur en liefde middels een beeld chronisch tekort doen, in Johannes 14:6 staat ook: "Jezus zeide tot hem: Ik ben de Weg, en de Waarheid, en het Leven. Niemand komt tot den Vader, dan door Mij." God láát ons dus al weten wie en hoe hij is. Daar hoef je geen toeren en kunsten met een beeld mee uit te halen, Jezus' woorden en daden spreken al voor zich. God ís al tastbaar geworden.
Maar dan het gedeelte van het gebod dat gaat over het straffen tot aan de derde en vierde generatie aan toe. Waarom wordt juist bij het tweede gebod een sanctie vermeld...? Ik heb het persoonlijk altijd zeer apart gevonden: voor iets wat mijn ouders doen, moeten niet alleen ik maar ook mijn kinderen en kleinkinderen boeten. Maar de dominee wierp er een heel ander licht op. Want juist bij dat afgod(sbeelden) maken is de kans heel groot dat je anderen een verkeerd beeld van God voorhoudt. Dat je je kinderen een compleet verkeerd beeld van God geeft. Het gebod is dus vooral een oproep aan ouders: vaders en moeders, vertel jullie kinderen vooral hoe God werkelijk is en niet wat je er ondertussen zelf van hebt gemaakt! Dat de opvolgende generaties dus gestraft worden als de ouders al de mist in gaan, heeft dus niets te maken met het opdraaien voor hun zonden, of iets genetisch, het is het logische gevolg van het overerven van verkeerde denkbeelden! Tot zover dus de straf. Want direct daar achteraan zegt God ook wat er gebeurt als je géén afgodsbeelden maakt en andere goden achterna loopt: Hij blijft je trouw tot in de duizendste generatie. Opmerkelijk liefdevol, als je drie/vier gestrafte generaties stelt tegenover duizend generaties die kunnen rekenen op Gods liefde.
Kijk, zó had ik er dus nog nooit tegenaan gekeken! En dáárom is het dus fijn om op zondag in de kerk te zitten: soms valt er in je geloof zomaar een puzzelstukje op zijn plek. En het geeft echt een goed gevoel om dan weer iets van het totaalplaatje te begrijpen.
De Zondagen uit de catechismus vind je onder andere hier.
